MASAK'a şüpheli işlem bildirimi (ŞİB)
Yükümlü kuruluşlardaki uyum görevlileri ve analistler için, SPK lisanslı aracı kurumlar göz önünde tutularak hazırlanmış bir çalışma notu: kim bildirir, neyin şüpheli sayıldığı, ne kadar süreniz olduğu, formun neler istediği ve kimseye ne söyleyemeyeceğiniz. Her nokta dayandığı kanun, yönetmelik veya MASAK düzenlemesine bağlantı verir.
Gözden geçirildi · Eğitim amaçlı içeriktir, hukuki tavsiye değildir.
Kim bildirmek zorunda
5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun, bildirim yükümlülüğünü yükümlülere yükler. 2 nci maddenin (d) bendi yükümlüleri sektör bazında tanımlar: bankacılık, sigortacılık, bireysel emeklilik, sermaye piyasaları, ödünç para verme ve diğer finansal hizmetler, posta ve taşımacılık, talih ve bahis oyunları; ayrıca döviz, taşınmaz ve kıymetli taş ticareti yapanlar, noterler, spor kulüpleri ve belirli hallerde serbest avukatlar.
Tedbirler Yönetmeliği yükümlüleri 4 üncü maddede tek tek sayar. Sermaye piyasası aracı kurumları ve portföy yönetim şirketleri bu listededir. Kaldıraçlı işlem sunan SPK lisanslı bir aracı kurum, MASAK'a bir banka ile aynı şekilde bildirimde bulunur.
MASAK (Mali Suçları Araştırma Kurulu Başkanlığı), Hazine ve Maliye Bakanlığı bünyesindeki mali istihbarat birimidir. Kuruluşa lisansı hangi otorite vermiş olursa olsun, her ŞİB MASAK'a gider.
Bildirimi ne tetikler
5549 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin birinci fıkrasına göre, yükümlü nezdinde veya aracılığıyla yapılan ya da yapılmaya teşebbüs edilen işleme konu malvarlığının yasa dışı yollardan elde edildiğine veya yasa dışı amaçlarla kullanıldığına dair herhangi bir bilgi, şüphe veya şüpheyi gerektirecek bir husus varsa bildirim zorunludur.
Yönetmeliğin 27 nci maddesi tanımı terörü de kapsayacak şekilde genişletir: şüphe, malvarlığının terörist eylemler için ya da terör örgütleri, teröristler veya terörü finanse edenler tarafından kullanıldığı veya bunlarla ilgili ya da bağlantılı olduğu yönünde de olabilir. Aynı madde dört uygulama kuralı koyar:
- Tutar sınırı yoktur. Şüpheli işlemler tutar gözetilmeksizin bildirilir.
- Teşebbüs de kapsamdadır. Kurumun reddettiği bir para yatırma talebi veya müşterinin bir sorudan sonra vazgeçtiği bir çekim de bildirim konusu olabilir.
- Gerektiğinde işlemler birlikte değerlendirilir. Tek tek olağan görünen birden çok işlem birlikte şüphe oluşturabilir. MASAK rehberine göre birlikte değerlendirilen işlemler için tek bir form düzenlenir.
- Devamlı bilgi verme ŞİB'in yerini tutmaz. Devamlı bilgi verme kapsamında bildirilmiş bir işlem, şüpheliyse ayrıca bildirilir.
Bildirimden önce kurum, işlemi yetki ve imkânları ölçüsünde araştırır ve bildirimi elde ettiği bilgi ve bulgulara dayandırır (Yönetmelik, madde 28; Genel Tebliğ (Sıra No: 13), madde 4). Bu, analistin incelemesi ve uyum görevlisinin kararıdır; ikisi de vaka dosyasında yer almalıdır.
Ne kadar süreniz var
Süre Yönetmeliğin 28 inci maddesinde düzenlenir ve MASAK Genel Tebliği (Sıra No: 13) 5 inci maddede tekrarlanır:
| Durum | Süre |
|---|---|
| Olağan | İşleme ilişkin şüphenin oluştuğu tarihten itibaren en geç 10 iş günü içinde. |
| Gecikmesinde sakınca bulunan haller | Derhal. Genel Tebliğ (Sıra No: 13), madde 5; aynı kural MASAK'ın kripto varlık hizmet sağlayıcılarına yönelik bildirim rehberinin 2 nci bölümünde de yer alır. |
| Bildirimden sonra yeni bilgi | Önceki bildirime ek olduğu belirtilen yeni bir ŞİB formu, gecikmeksizin (Yönetmelik, madde 28). |
Süre şüphenin oluştuğu tarihte başlar; işlemin yapıldığı veya alarmın üretildiği tarihte değil. Bu tarihi ve şüpheyi kimin oluşturduğunu aynı gün vaka dosyasına yazın. Elektronik bildirimlerde MASAK rehberi, bildirimin Başkanlık kayıtlarına girdiği tarihi bildirim tarihi olarak esas alır. ŞİB süre hesaplayıcı 10 iş gününü Türkiye resmi tatilleriyle birlikte sayar.
Kurum bir işlemin gerçekleşmemesi gerektiğini düşünüyorsa, 5549 sayılı Kanun'un 19/A maddesi işlemin ertelenmesini düzenler. Bildirim erteleme talebi içerebilir (erteleme talepli ŞİB); erteleme, bildirim tarihinden itibaren yedi iş gününü geçemez (erteleme kurallarının özeti).
On iş günü bir üst sınırdır. Bir vakanın gecikmesinde sakınca bulunan hal olup olmadığı, uyum görevlisinin gerekçesiyle kayda geçirmesi gereken bir değerlendirmedir. Terörün finansmanı şüphesinde nasıl uygulanacağı için sektörünüze ilişkin güncel MASAK düzenlemelerini kontrol edin.
Nasıl gönderilir
Kanallar Genel Tebliğ (Sıra No: 13) ile belirlenir. Elektronik bildirimler, Tebliğ'de MASAK.ONLINE olarak adlandırılan MASAK'ın çevrim içi sistemi üzerinden yapılır (madde 13); hangi yükümlülerin hangi tarihten itibaren elektronik bildirimle yükümlü olduğunu MASAK belirler. Elektronik bildirim zorunluluğu olmayan yükümlüler kâğıt formu elden, iadeli taahhütlü posta veya faks ile gönderebilir (madde 12).
MASAK'ın Nisan 2025 tarihli ŞİB kılavuzu onlineislemler.masak.gov.tr üzerindeki akışı anlatır: yeni bir bildirim açılır (Yeni Şüpheli İşlem Bildirimi), bölümler sırayla doldurulur ve bildirim onaya gönderilir (Onaya Gönder). Giriş yöntemi ve kurumda kimin erişim sahibi olabileceği için sektörünüze ilişkin güncel MASAK düzenlemelerini kontrol edin.
Kurumda uyum görevlisi varsa bildirim MASAK'a onun üzerinden yapılır. Personelin uyum görevlisine iç bildirimi kurumun belirlediği herhangi bir usulle yapılabilir; ancak sözlü bildirim usul olarak belirlenemez (Tebliğ, madde 9).
Bildirimde neler yer alır
2025 kılavuzu formun şu bölümlerini açıklar:
| Bölüm | İçerik |
|---|---|
| Bildirim türü | Yeni ya da önceki bir bildirime Ek. |
| Şüphe kategorisi | MASAK listesinden en az bir, en fazla üç kategori. Tebliğ'in 7 nci maddesi bildirim kategorisinin belirtilmesini zorunlu tutar ve uygun suça ilişkin şüphe kategorisinin veya kategorilerinin işaretlenmesini ister. |
| Kişiler | İlgili gerçek ve tüzel kişiler ile kimlik bilgileri. |
| İşlemler | Her işlemin durumu (gerçekleşmiş veya teşebbüs), türü, tutarı ve döviz cinsi. |
| Açıklama | En az 300, en fazla 50.000 karakterlik serbest metin. |
| Ekler | xls, xlsx, doc, docx, pdf, png, jpeg veya tif; dosya başına en fazla 50 MB, toplamda 250 MB. |
MASAK, açıklama alanında şüphe duyulan eylem veya eylemlerin ayrıntılı anlatılmasını, yapılandırılmış verilerin ise yalnızca serbest metne değil formun ilgili alanlarına girilmesini ister (bildirim rehberi, bölüm 4.2.8).
Aracı kurum açısından
İki kaldıraçlı hesap arasında şüpheli kâr-zarar aktarımına ilişkin bir bildirim, iki hesap sahibini ve onları neyin bağladığını (ortak cihaz, IP adresi, banka hesabı veya aynı tanıtıcı aracı (IB)) belirtmeli; eşleşen pozisyonları saat, enstrüman ve hacimleriyle listelemeli; hesaplar arasında aktarılan kâr-zararı ve her iki taraftaki para yatırma ve çekimleri göstermeli; kurumun ne yaptığını, örneğin bekleyen bir çekimi durdurduğunu veya erteleme talep ettiğini yazmalıdır.
Gizlilik ve ifşa yasağı
5549 sayılı Kanun, madde 4/2: yükümlüler, ŞİB'de bulunulduğunu işleme taraf olanlar dahil hiç kimseye açıklayamaz. İstisnalar yalnızca yükümlülük denetimiyle görevlendirilen denetim elemanları ve yargılama sırasında mahkemelerdir. İhlal 14 üncü madde uyarınca suçtur: bir yıldan üç yıla kadar hapis ve beş bin güne kadar adli para cezası.
Yönetmeliğin 29 uncu maddesi yasağı yapılacak bildirimlere ve kurumda bildirimden haberdar olan herkese genişletir: işlemi fiilen yapan ve yöneten personel, kanuni temsilciler ve diğer çalışanlar. Uyum görevlisine yapılan iç bildirimler de gizlidir. Uyum görevlisi sisteme erişimi sağlayan kart, şifre ve benzeri araçları kimseye veremez. Kurum, yurt dışındaki merkezine, şubelerine veya acentelerine bir müşterisi hakkında bildirimde bulunduğunu söyleyemez.
Bildirimde bulunan korunur. Kanun'daki yükümlülüklerini yerine getirenler bu nedenle hukuki ve cezai bakımdan sorumlu tutulamaz (5549 sayılı Kanun, madde 10); Yönetmeliğin 29 uncu maddesi uyum görevlilerini, kanuni temsilcileri, yöneticileri ve çalışanları da sayar.
Uygulamada: bekletilen bir çekim veya kısıtlanan bir hesap hakkında müşteriye giden mesajlar nötrdür ve önceden uyum birimiyle kararlaştırılır; işlem masası ve müşteri hizmetleri hesabın kısıtlı olduğunu görür, nedenini görmez.
Saklama ve yaptırımlar
5549 sayılı Kanun, madde 8: yükümlüler belgeleri düzenleme tarihinden, defter ve kayıtları son kayıt tarihinden itibaren sekiz yıl saklar ve istendiğinde ibraz eder. Bu yükümlülüğün veya 7 nci maddedeki MASAK'a ve denetim elemanlarına bilgi ve belge verme yükümlülüğünün ihlali de 14 üncü madde kapsamında suçtur.
Şüpheli işlemi bildirmemek Kanun'un 13 üncü maddesi uyarınca idari para cezası gerektirir. Tutarlar birçok kez değiştirildi; bir rakama dayanmadan önce güncel konsolide metni kontrol edin.
Bildirim yapılmadan kapatılan alarmların dosyasını da saklayın: hangi olgular kontrol edildi, faaliyeti neden açıkladılar, kim karar verdi. Denetim elemanı bildirmediğiniz alarmları, bildirdikleriniz kadar sorabilir.
Uyum görevlisi
Yönetmelik uyum görevlisini, Kanun ve Kanun'a dayanılarak çıkarılan düzenlemelerle getirilen yükümlülüklere uyumu sağlamak amacıyla atanan görevli olarak tanımlar (Tedbirler Yönetmeliği, madde 3).
Sermaye piyasası aracı kurumlarını da kapsayan Uyum Programı Yönetmeliği kapsamındaki yükümlüler uyum görevlisi atamak zorundadır. Uyum görevlisi yönetim kuruluna veya yönetim kurulunun belirlediği üyeye bağlıdır (madde 16), 17 nci maddedeki şartları taşımalıdır ve yeterli personel ve kaynağa sahip bir uyum birimiyle desteklenir (madde 18). 19 uncu maddedeki görevler arasında şüpheli işlem bildirim sürecinin yürütülmesi ve gizliliğinin sağlanması vardır.
2025 değişikliği (22 Ağustos 2025 tarihli ve 32994 sayılı Resmî Gazete) son iki yıl içinde kurumu denetlemiş kişinin uyum görevlisi atanmasını yasaklar, uyum görevlisinin görevden alınmasının gerekçesiyle birlikte on gün içinde MASAK'a bildirilmesini ister ve 25 Aralık 2025'ten itibaren uygulanan nitelik geçiş hükümleri ekler. Nitelik şartları için güncel metni kontrol edin.
BAE'deki süreçten farkı
| Konu | Türkiye (MASAK) | BAE (CBUAE lisanslı kuruluşlar) |
|---|---|---|
| Kanal | MASAK'ın çevrim içi sistemi | goAML |
| Sürenin başlangıcı | Şüphenin oluştuğu tarih | Otomatik alarmın üretildiği tarih |
| Azami süre | 10 iş günü; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde derhal | 35 iş günü; karmaşık soruşturmada ilk bildirim 15 iş günü içinde (CBUAE rehberi 4.6) |
| İfşa | Suç, bir yıldan üç yıla kadar hapis; yurt dışındaki merkeze veya şubelere de bilgi verilemez | Federal suç; AML amacıyla grup içi paylaşım serbest |
| Saklama | 8 yıl | En az 5 yıl |
BAE tarafı goAML STR rehberinde anlatılıyor.
Marqib'in yeri
Marqib bu rehberde anlatılan vaka dosyasını hazırlar. Alarmı deterministik kurallar üretir; vaka, şüphenin oluştuğu tarihten işleyen MASAK 10 iş günü sayacını, kanıt satırlarını, her cümlesi bu satırlardan birine atıf yapan bir açıklama taslağını ve uyum görevlisinin kontrol etmesi için MASAK ŞİB yapısında bir taslağı içerir. Marqib MASAK'a bildirim göndermez: gönderimi uyum görevlisi MASAK'ın kendi sistemi üzerinden yapar. Analist önerir, başka bir kişi gerekçe koduyla onaylar ve ikisi de hash zincirli denetim kaydına yazılır.
Kaynaklar
- 5549 sayılı Suç Gelirlerinin Aklanmasının Önlenmesi Hakkında Kanun, konsolide metin (Lexpera)
- Suç Gelirlerinin Aklanmasının ve Terörün Finansmanının Önlenmesine Dair Tedbirler Hakkında Yönetmelik, konsolide metin (Lexpera)
- Tedbirler Yönetmeliği, 9 Ocak 2008 tarihli ilk yayım metni, madde 27-30 (TSPB, PDF)
- Mali Suçları Araştırma Kurulu Genel Tebliği (Sıra No: 13), 25 Ağustos 2014 tarihli ve 29099 sayılı Resmî Gazete (Lexpera)
- MASAK, Şüpheli İşlem Bildirimi Kılavuzu, 28 Nisan 2025 (İstanbul Ticaret Odası tarafından yayımlanan PDF)
- MASAK, Şüpheli İşlem Bildirim Rehberi (Kripto Varlık Hizmet Sağlayıcılar), 16 Nisan 2022, bölüm 2 ve 4 (PDF)
- Uyum Programına İlişkin Yönetmelik, 16 Eylül 2008 tarihli ilk yayım metni (TSPB, PDF)
- Uyum Programı Yönetmeliğinde değişiklik, 22 Ağustos 2025 tarihli ve 32994 sayılı Resmî Gazete (Alomaliye)
- MG Hukuk, Şüpheli işlem bildirim sebepleri ile erteleme talepli işlem bildirimleri
- CBUAE Rulebook, STR rehberi 4.6: İnceleme, soruşturma ve bildirim sürelerinin özeti (İngilizce)
Sorular
MASAK'a ŞİB için süre nedir?
Şüphenin oluştuğu tarihten itibaren en geç on iş günü, gecikmesinde sakınca bulunan hallerde derhal (Tedbirler Yönetmeliği, madde 28; MASAK Genel Tebliği Sıra No: 13, madde 5).
Şüpheli işlem bildirimi için alt tutar var mı?
Hayır. Yönetmeliğin 27 nci maddesi şüpheli işlemlerin tutar gözetilmeksizin bildirilmesini ister; teşebbüs halindeki işlemler de kapsamdadır.
Müşteriye bildirim yapıldığını söyleyebilir miyiz?
Hayır. 5549 sayılı Kanun'un 4 üncü maddesinin ikinci fıkrası, denetim elemanları ve mahkemeler dışında müşteri dahil hiç kimseye açıklamayı yasaklar; ihlal 14 üncü madde uyarınca bir yıldan üç yıla kadar hapis gerektirir. Yönetmelik ayrıca yurt dışındaki merkeze veya şubelere bilgi verilmesini de yasaklar.
ŞİB kayıtları ne kadar saklanır?
Sekiz yıl: belgeler düzenleme tarihinden, defter ve kayıtlar son kayıt tarihinden itibaren (5549 sayılı Kanun, madde 8).
Kurum içinde bildirimi kim gönderir?
Kurumda uyum görevlisi varsa uyum görevlisi. Personel uyum görevlisine kurumun belirlediği herhangi bir usulle, sözlü olmamak kaydıyla bildirimde bulunur (Genel Tebliğ Sıra No: 13, madde 9).